تصور کنید که یک سیستم با N ذره وجود دارد که ما موقعیت همه ذرات، سرعت آنها و اندازه و جهت نیروهای بین آنها را در لحظه t0 میدانیم. بنابراین با حل معادلات حرکت نیوتن میتوانیم موقعیت و سرعت همه ذرات را در زمان t1 که کمی بعد از t0 هست به دست آوریم. حال اگر این روند را برای زمان قابل توجهی ادامه بدهیم، در واقع داریم رفتار سیستم را مورد بررسی قرار میدهیم. این فرایند یک روش شبیه سازی موسوم به Molecular Dynamics است.
برای چنین شبیه سازی ای، مهمترین چیز آن است که رابطه نیروهای بین ذره ای را داشته باشید. این روابط تقریبن برای هر دو نوع اتمی منحصر به فرد است. بیشتر این روابط را به کمک اندازه گیری دقیق آزمایشگاهی تخمین میزنند و بعضی را هم با حل معادله شرودینگر به دست میآورند. منابع زیادی در این باره در دسترس هست.
بعد از آن شما باید سیستم مورد نظرتان را تعریف کنید و آن را به کمک آن نیروها به راه بیاندازید. مثلن میخواهیم بدانیم ضخامت یک قطره کوچک روغن وقتی در یک دمای مشخص روی سطح آب پخش میشود چقدر میتواند باشد؟ و مثلن آیا ضخامت این لایه با اندازه قطره رابطهای دارد؟
ابتدا مولکول های روغن و آب را تعریف میکنیم. سپس موقعیت آن ها نسبت به هم را تعریف میکنیم. وبا در نظر گرفتن نیروها سیستم را به حرکت در میآوریم. و این کار را بارها تکرار میکنیم. شکل زیر به طور نمادین نتیجه را نشان می دهد.
در پایان شبیه سازی شما مجموعه ی کاملی از اطلاعات در مورد موقعیت، سرعت و انرژی تک تک ذرات و توزیع آنها دارید که با تحلیل آنها نسبت به زمان میتوانید پارامترهایی مثل دما، فشار، ضریب نفوذ و ظرفیت گرمایی و رفتار آنها را بررسی کنید. و در نهایت به سوال های خود پاسخ دهید.
در حین انجماد چه اتفاقی برای مولکول های آب میافتد؟، یا یک پروتئین چگونه کار میکند؟ یا یک مولکول آب با چه سرعتی و چطور میتواند از داخل یک نانوتیوب کربنی عبور کند؟ MD یکی از بهترین روش هایی ست که میتواند به این سوال ها جواب بدهد.
همانطور که میتوان حدس زد در این روش مقدار محاسبات بسیار زیاد است. طوری که بزرگترین شبیه سازی کامپیوتری در این روش نتوانسته بیشتر از چند میلیون اتم را شبیه سازی کنند، آن هم تنها برای چند دهم ثانیه! امروزه این روش بسیار توسعه یافته. اگر فکر میکنید به این روش علاقه دارید کافی ست چند دقیقه ای راجع به آن در گوگل جستجو کنید. اطلاعات بسیار زیادی پیدا خواهید کرد. من هم در این باره، در آینده بیشتر مینویسم.